Mali’deki Saldırılar ve Ülkenin Geleceği Üzerine Analiz
Mali’deki son saldırılar, ülkenin iç savaş durumunu ve gelecekteki olası gelişmeleri gündeme taşıdı.
Batı Afrika’nın önemli ülkelerinden biri olan Mali, 25 Nisan’da başlatılan kapsamlı saldırılarla yeniden dünya gündemine geldi. Tuareg silahlı grupları ve Cemaat Nusret el İslam vel Müslimin (CNİM) gerçekleştirdiği saldırılar, ülkenin kuzeyinin yanı sıra başkent Bamako ve çevresini de hedef aldı. Bu çatışmalar sırasında Mali cuntasının Savunma Bakanı Sadio Camara’nın hayatını kaybetmesi, durumu daha da kritik hale getirdi.
Mali, nüfusunun yüzde 95’inin Müslüman olduğu, birçok etnik grubun bir arada yaşadığı bir ülke. Arap, Tuareg, Fulani gibi çeşitli topluluklar, tarih boyunca etnik temelli isyanlar ve sorunlarla karşı karşıya kaldı. Özellikle Tuareglerin isyanları, ülkenin kuzeyinde önemli bir güç boşluğu oluşturdu. 2012 yılında başlayan Tuareg isyanı, askeri darbe ve cihat yanlısı grupların bölgedeki etkinliği ile birleşince Fransa, 2013’te bölgeye müdahale etmek zorunda kaldı. O tarihten sonra, cihat yanlıları Fransa’ya karşı savaşmaya başladı.
CNİM, El Kaide’nin Batı Afrika kolu olarak 2017 yılında kuruldu, ancak kökleri daha derinlere dayanıyor. Cihat yanlısı grupların bölgedeki varlığı, 1992-2002 yılları arasında Cezayir’de yaşanan iç savaşa kadar uzanıyor. Cezayir’deki İslami Selamet Cephesi’nin seçimleri kazanmasına rağmen iktidara gelmemesi, iç savaşı tetikledi. Bu süreçte Silahlı İslami Cemaat (GIA) öncülüğünde cihat yanlıları arasında bir iç savaş yaşandı. 2007 yılında El Kaide’ye katılan grup, Kuzey Afrika ve Batı Afrika genelinde faaliyetlerini yaydı.
Bugün Mali, cihat yanlısı grupların merkez üssü olsa da, bu savaşın sınırları sadece bu ülkeyle sınırlı değil. CNİM, Burkina Faso, Senegal, Gine, Fildişi Sahili gibi birçok ülkede de saldırılar düzenliyor. Sahra Çölü’nün kontrol edilemez yapısı, bu grupların etkinliğini artırıyor. Rusya’nın Mali’deki varlığı ise son yıllarda paralı asker firması Wagner aracılığıyla güçleniyor. Mali ordusunun içindeki sorunlar, 2020 ve 2021’deki darbelerle Rusya ile yakınlaşmaya yol açtı. Rus askerleri ülkeye çağrılırken, Fransa’nın bölgedeki etkisi azalmaya başladı.
2020 yılından itibaren, cihat yanlısı gruplara karşı yürütülen muharebe operasyonları Rus güçleri tarafından devralındı. Türkiye de insansız hava araçlarıyla Mali ordusuna destek sağladı. Ancak Rusya, Fransız ordusunun hava gücüne ve istihbarat kapasitesine sahip olmadığından, cihat yanlılarını kontrol etmekte zorlandı. CNİM, Mali’nin orta ve güney kesimlerine kadar etkisini yaydı ve başkent Bamako’yu fiilen kuşatma altına aldı.
Son saldırılar, Mali’nin kuzeyinde ve başkent çevresinde eş zamanlı olarak gerçekleştirildi. Tuareglerin çatı örgütü Azavad Kurtuluş Cephesi (FLA) ve CNİM, birçok kenti hedef aldı. Bu saldırılar sonucunda Savunma Bakanı Sadio Camara’nın konutu bombalı araçla vurularak hayatını kaybetmesi, durumu daha da karmaşık hale getirdi. Saldırılar sonrasında bazı bölgeler CNİM ve FLA’nın kontrolüne geçti.
Cihat yanlıları ile Tuareg gruplar arasındaki ilişkiler, 2011 yılından bu yana değişkenlik gösterdi. Başlangıçta Mali ordusuna karşı bir ittifak kuran bu gruplar, 2012’deki iç anlaşmazlıklar ve 2013’teki Fransız müdahalesi sonrasında çatışmalara girdi. Ancak zamanla ilişkiler yeniden gelişti ve 2024’teki Azavad bölgesinde tüm Tuareg gruplar FLA adı altında birleşti. Bu durum, CNİM ile ilişkileri de güçlendirdi.
Bugün, Mali’nin kuzeyinde FLA ve CNİM büyük ölçüde egemen durumda. Ülkenin orta kesimleri de sürekli saldırılara maruz kalıyor. Bamako’yu kuşatan CNİM, başkenti çevreleyen yolları da kontrol altına almış durumda. Cunta lideri Assimi Goita’nın durumu ise belirsizliğini koruyor; bazı kaynaklar onun öldüğünü veya alıkonulduğunu iddia etse de, bölgedeki kaynaklar bu bilgileri doğrulamıyor.
Mali’de çatışmaların süreceği ve başkenti de içine alacak şekilde genişleyeceği öngörülüyor. CNİM ve FLA’nın stratejik hedefleri arasında, kuzey bölgelerini yeniden kontrol altına almak bulunuyor. Bu durum, mevcut cunta yönetiminin çöküşünü hızlandırabilir.
