Doların Geleceği Tehlikede: İran Savaşı ve Küresel Etkileri

İran’daki savaş, doların küresel rolünü tehdit ediyor. Uzmanlar, yuanın yükselişine dikkat çekiyor.

İran’da süregelen savaş, Washington ve Tahran’dan gelen çelişkili açıklamalarla birleşince, Körfez bölgesindeki çatışmaların geleceği hakkında belirsizlik yaratıyor. Bu gerilim, yalnızca savaş alanında ve enerji piyasalarında değil, aynı zamanda petrol ticaretinde küresel referans para birimi olan doların rolü üzerinde de etkili olmaya başladı. Uzun vadede, dolar yerine Çin yuanının daha fazla kullanılmaya başlanması, ortaya çıkabilecek en büyük risklerden biri olarak değerlendiriliyor.

Deutsche Bank stratejisti Mallika Sachdeva, İran’daki savaşın “petro-doların hakimiyetinin azalması ve petro-yuanın yükselişinin başlangıcı” olabileceğini belirtiyor. Yüksek petrol fiyatlarının yanı sıra savaşın etkileri, ABD ekonomisinde bir resesyon ihtimalini de gündeme getiriyor. Moody’s Analytics, bu durumu önümüzdeki 12 ay için %48,6 olarak değerlendirirken, Goldman Sachs bu oranı %30 olarak öngörüyor.

Wilmington Trust, resesyon ihtimalini %45, EY Parthenon ise %40 civarında tahmin ediyor. Uzmanlar, Orta Doğu’daki çatışmanın uzaması durumunda bu oranların hızla artabileceğine dikkat çekiyor. Moody’s baş ekonomisti Mark Zandi, “Riskler yüksek ve artıyor. Resesyon tehdidi gerçek” diyerek durumu özetliyor. Normal koşullarda bu riskin yaklaşık %20 civarında olduğu ifade ediliyor.

Amerikan Petrol Enstitüsü Başkanı Mike Sommers, petrol fiyatlarındaki artışa rağmen ABD’li üreticilerin kısa vadede üretim artışı beklemediğini dile getiriyor. Bunun sebebi, fiyatların aşırı dalgalı olması. Sommers, dünya petrolünün yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasının kritik önemde olduğunu vurguluyor. Aksi takdirde İran’ın boğaz üzerinde kontrol sağlayabilecek bir konuma gelme ihtimali bulunuyor.

Petro-dolar sistemi, 1970’lerden beri ABD ile Körfez ülkeleri arasında var olan örtük bir anlaşmaya dayanıyor. ABD, güvenlik sağlarken petrol dolar üzerinden fiyatlandırılıyor ve elde edilen gelirler yeniden Amerikan ekonomisine yatırılıyor. Bu sistem, doların küresel rezerv para birimi olmasında önemli bir rol oynamıştır. Suudi Arabistan, BAE, Katar, Umman ve Bahreyn gibi ülkelerin para birimleri de dolara sabitlenmiş durumda.

Ancak bu sistem, mevcut koşullar altında baskı altında kalmış durumda. Orta Doğu petrolünün büyük bir kısmı artık Asya pazarına yöneliyor. Rusya ve İran gibi yaptırımlara tabi ülkeler, petrol ticaretinde alternatif para birimleri kullanmaya başlamışken, Suudi Arabistan da farklı ödeme sistemlerini test ediyor. Ayrıca, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ödemelerinde yuan talep ettiği bildiriliyor; Çin ise İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda.