Petrol fiyatları 100 doları aştı, protestolar yayıldı

Petrol fiyatları varil başına 100 doları aşarken Suriye’den Avrupa’ya birçok ülkede zamlar, yakıt sıkıntısı ve hayat pahalılığı protesto edildi.

Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkması, küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmanın ötesinde günlük yaşamı da doğrudan etkiledi. Enerji arzındaki daralma ulaşım ve elektrik giderlerini yükseltirken, petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkelerde ekonomik baskı daha belirgin hale geldi.

En yoğun tepkilerden biri Suriye’de görüldü. Hükümetin motorinin litre fiyatını geçici olarak yaklaşık yüzde 40 artırarak 175 Suriye lirasına yükseltmesi ve benzine yüzde 25’in üzerinde zam yapması protestolara neden oldu. Göstericiler lastik yakarak bazı yolları trafiğe kapattı; Hasake-Deyrizor kara yolu da eylemlerin gerçekleştiği güzergâhlardan biri oldu.

Suriye yönetimi zam kararını, küresel akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş ve Banyas Rafinerisi’ndeki bakım çalışmaları nedeniyle ithalata bağımlılığın artmasıyla açıkladı.

Endonezya’da yakıt ve elektrik sıkıntısının yanı sıra karne uygulaması da tepkilere yol açtı. Güney Sulawesi eyaletinin Makassar kentinde benzin ve yemeklik gaz temininde sorun yaşandığı bildirildi. Taksi şoförleri, araç plakalarının tek ya da çift numaralı olmasına göre uygulanan yakıt kısıtlamasını protesto ederken Yogyakarta’da öğrenciler artan akaryakıt fiyatlarına karşı gösteri düzenledi.

Filipinler’de peş peşe gelen zamlar ulaşım çalışanlarını greve götürdü. Şoförler hükümetten sübvansiyon sağlanmasını ve akaryakıt vergilerinin kaldırılmasını istedi. Artan maliyetlerin gelirlerini ciddi biçimde azaltması üzerine otobüs şoförleri ile araç paylaşım uygulamalarında çalışan sürücüler de eylemlere katıldı. Manila Körfezi çevresindeki bazı balıkçıların yakıt alamadıkları için denize açılamadığı aktarıldı.

Komşu Vietnam’da da araç çağırma uygulamalarında çalışan sürücüler, yükselen yakıt giderlerine tepki olarak boykot çağrısında bulundu.

Petrol tüketiminin yüzde 90’ından fazlasını ithal eden Bangladeş’te enerji krizi sanayi üretimini olumsuz etkiledi. Elektrik kullanımına getirilen kısıtlamalar nedeniyle bazı hazır giyim fabrikaları faaliyetlerine geçici olarak ara verdi. Gaz tedarikindeki sorunlar nedeniyle dizele yönelen işletmeler bu kez motorin fiyatlarındaki artışla karşı karşıya kaldı. Gazipur’daki bir fabrikada günde dört veya beş kez elektrik kesintisi yaşandığı bildirildi.

Sri Lanka’da akaryakıt dağıtıcıları, yeni zam beklentisi nedeniyle tedariki sınırlamaya başladı. Yetkililer, devletin belirlediği akaryakıt fiyatlarını yükseltme ve sübvansiyon uygulama seçeneklerini değerlendiriyor. Ancak ülkenin yüksek borç yükü, tüketiciyi desteklemeye yönelik adımların kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırabileceği endişesini beraberinde getiriyor.

Pakistan yönetimi ise artan fiyatların etkisini hafifletmek amacıyla motosiklet, çekçek ve küçük otomobil kullanıcıları için litre başına 100 rupi sübvansiyon açıkladı. Karar, yüksek akaryakıt fiyatları ile petrol vergisine yönelik protestoların ardından alındı.

Nepal’in başkenti Katmandu’da öğrenciler yemeklik gaz sıkıntısını protesto etti. Göstericiler, artan yaşam maliyetlerinin haneler üzerindeki yükünü hafifletmek için hükümetten önlem alınmasını talep etti.

Krizin yansımaları Latin Amerika’ya da ulaştı. Guatemala’da kamyon şoförleri ve diğer protestocular bazı kara yollarını trafiğe kapattı. Yerli gruplar ile ulaşım çalışanları başkentte yürüyüş düzenleyerek hükümetin müdahale etmesini istedi. Kongrede, akaryakıt fiyatlarının yıl sonuna kadar belirli bir seviyenin üzerinde tutulmamasını öngören bir düzenleme değerlendiriliyor. Fiyatların tavanı aşması halinde oluşacak farkın devlet tarafından karşılanması planlanıyor.

Avrupa’da da akaryakıt zamlarına karşı eylemler yapıldı. Portekiz’de sürücüler araçlarıyla yavaş ilerleme protestoları düzenledi. Espinho kentindeki göstericiler Başbakan Luís Montenegro’nun evine doğru yürüdü. Hükümet, yük taşımacılığı şirketleri, taksiciler, itfaiyeciler ve sosyal sektör için destek paketleri açıkladı.

Fransa’nın güneyinde yaklaşık 50 balıkçı, Fos-sur-Mer’deki büyük bir akaryakıt deposunun girişini kapattı. Eylem sırasında protestocular ile polis arasında kısa süreli arbede yaşandı. Yerel yönetim, balıkçılık sektörünün ağır bir krizle karşı karşıya olduğunu belirterek merkezi hükümetten güçlü müdahale istedi.

Petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde kalıcı hale gelmesi, enerji sorununu daha kapsamlı bir ekonomik krize dönüştürebilir. Kamyon, otobüs ve balıkçı teknelerinin yanı sıra tarım makineleri ve fabrikalarda da yoğun biçimde kullanılan dizel, maliyet artışlarının ekonominin farklı alanlarına hızla yayılmasına neden oluyor. Bu yükseliş, kısa sürede gıda, ulaşım ve temel ihtiyaç fiyatlarına yansıyabiliyor.

Hükümetler bu tabloda iki zor seçenek arasında kalıyor. Sübvansiyon, vergi indirimi veya fiyat tavanı uygulamaları tüketiciyi korurken kamu maliyesindeki yükü artırıyor. Zamların doğrudan vatandaşlara yansıtılması ise enflasyonu ve toplumsal tepkiyi büyütebiliyor. Böylece petrol fiyatlarındaki artış, küresel bir enerji sorunundan geniş çaplı bir hayat pahalılığı krizine dönüşüyor.